Geçmişten Günümüze Enerji Krizleri

Aşırı tüketim, altyapı sorunları, savaşlar, enerji şirketlerine yönelik yaptırımlar, enerji sektöründeki düzenlemeler vb. sebeplerden dolayı enerji arzında ve fiyatlarda ortaya çıkan sıkıntılar 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren dünya genelinde çeşitli enerji krizlerine neden olmuştur. Bu krizlerden bazıları şunlardır [1]:

1) 1973 Petrol Krizi

Sanayileşmiş ülkelerin Bretton Woods anlaşmasından çekilmesiyle para birimleri dalgalı kura geçmiş ve çok fazla para basmaları nedeniyle de başta ABD doları olmak üzere gelişmiş ülke para birimleri değer kaybetmiştir. Bu nedenle, başta Arap ülkeleri olmak üzere petrol ihraç eden ülkelerin ekonomileri olumsuz şekilde etkilenmiştir.

6 Ekim 1973’te Suriye ve Mısır’ın İsrail’e savaş açmasının ardından ABD ve bazı AB ülkeleri İsrail’e destek vermiş ve savaşı kazanmasına yardımcı olmuştur. Bunun üzerine zaten gelirleri oldukça azalan Arap ülkeleri, petrol üretimlerini azaltarak ABD ve Batıya ambargo ilan etmiştir. Arap ülkelerini takiben gelirlerini artırmak isteyen diğer ihracatçı ülkeler de petrol fiyatlarını 4 katına kadar çıkarmış ve gelişmiş ülkelerin sanayilerini oldukça etkilemiştir. Beklemediği bir anda petrol şokunu yaşayan sanayileşmiş ülkeler, bu krizin ardından alternatif enerji kaynaklarına yönelmeye başlamıştır.

2) 1979 Petrol Krizi

İran’da ABD destekli Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin devrilerek Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin başa geçmesi sürecinde yaşanan protestolar ve grevler nedeniyle günlük petrol üretimi dörtte birine düşmüştür. Global petrol üretimi yalnızca %4 oranında azalmasına rağmen 1973 petrol krizinin de etkisiyle ortaya çıkan panik havası, olayı takip eden 12 ay içinde varil fiyatının iki katından fazlasına çıkmasına neden olmuştur.

3) 1990 Petrol Fiyatı Krizi

1990 yılında Irak lideri Saddam Hüseyin’in OPEC üyesi bir başka ülke olan Kuveyt’i işgalinin ardından üretimin sekteye uğraması varil fiyatının iki katından fazlasına çıkmasına neden olmuştur. ABD’nin müdahalesi ve Irak’ın geri çekilmesinin ardından petrol fiyatları savaş öncesi seviyelere dönmüştür.

1450px-oil_prices_since_1861-svg[2]

4) 2000-2001 Kaliforniya Elektrik Krizi

1998 yılında Kaliforniya Elektrik Piyasası devlet kontrolünden çıkıp özelleştirme sürecine girdi. Bu süreçte özelleştimeye katılan şirketler belirli yatırım taahütlerinde bulundular ancak bu taahhütlerini gerçekleştirmediler. Rekabetçi piyasaya geçişteki amaç her ne kadar elektrik fiyatlarını düşürmek olsa da verilen taahhütler nedeniyle üreticiler fiyatlarda indirime gitmedi. Enron ve Duke Power gibi üreticiler konutlara elektrik vermeyip yalnızca büyük endüstrilere satmaya başladılar. 2000 yılının yazında Kaliforniya’daki yüksek hava sıcaklıkları elektrik talebini artırdı ancak manipülasyonlar ve yanlış yapılanma nedeniyle yeterli üretim sağlanamadı ve büyük çapta elektrik kesintileri yaşandı. Kesintiler nedeniyle fabrikalarda üretim durdu ve işten çıkarmalar başladı.Toptan piyasada fiyatlar bir yıl öncesine göre 10 katına çıktı [3].

5) 2004 Arjantin Enerji Krizi

2001 ekonomik krizinin ardından toparlanmakta olan Arjantin sanayisinin enerji talebi artmasına rağmen doğal gazın çıkarılması ve dağıtımına yönelik yatırımlar yerinde saydı. Elektrik üretiminin yarısını doğalgazdan sağlayan ülke, 2004 yılında kaynak azlığı nedeniyle krize girdi. Krizden çıkmak için doğalgaz ihracatında azalmaya gidilmesi, %90 oranında doğalgaz ihtiyacını Arjantin’den karşılayan Şili ile diplomatik krize neden oldu.

6) 2008 Orta Asya Enerji Krizi

2008 yılında zorlu kış şartları Tacikistan, Özbekistan, Kırgızistan ve Türkmenistan’da elektrik fiyatlarının yükselmesine ve elektrik-doğalgaz kesintilerine neden oldu. Ağır kış şartlarında milyonlarca insan yiyecek ve ısınma sorunu çekip onlarca çocuk hayatını kaybetti.

 

KAYNAK:

[1] Energy Crisis[Online]. Available: https://en.wikipedia.org/wiki/Energy_crisis, 24 Mar. 2016

[2] https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Oil_Prices_Since_1861.svg/1450px-Oil_Prices_Since_1861.svg.png

[3] Dünyadaki Elektrik Özelleştirmeleri [Online]. Available: http://www.toprakdenetim.com/index.php/yeni-menu/108-duenyada-elektrik-oezellestirmeleri, 24 Mar. 2016

 

Bu yazı Global kategorisine gönderilmiş ve , , , ile etiketlenmiş. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Geçmişten Günümüze Enerji Krizleri için 4 cevap

  1. Geri izleme: Global Enerji Sektöründeki Zorluklar – elektronvolt

  2. Geri izleme: Global Enerji Sektöründeki Zorluklar – Hidrokarbon Adam

  3. Geri izleme: Elektrikli Arabaların Geçmişi – Hidrokarbon Adam

  4. Geri izleme: Dünden Bugüne Petrol ve Doğalgaz Reklamları – Hidrokarbon Adam

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir