Karbon Emisyon Bedeli ve Karbon Piyasaları

Son 20 yılda artan çevre bilinciyle ülkeler şunun farkına vardı: Dünyayı yok ediyoruz!

Yaptığımız faaliyetlerle küresel ısınma, hava-su-toprak kirliliği ve daha birçok soruna neden oluyoruz. Öyle ki, son 100 yılda dünyada bulunan ağaçların yarısını, mercan resiflerinin %25’ini, bilinen balık stoğunun %75’ini yok ettik. Enerji, ulaşım, endüstri gibi alanlarda yapılan salınımlarla atmosferde bulunan CO2 miktarı 800.000 yıl öncesiyle aynı seviyeye ulaştı.

Son yüzyılda çevreye verdiğimiz zararları azaltmak için öncelikle 1997 yılında Kyoto protokolü imzalandı. Bu anlaşma ile başta karbondioksit olmak üzere seragazı salınımlarının azaltılmasına yönelik tedbirler alındı. Ardından 2015 yılında COP21 Paris Anlaşması imzalandı. Anlaşma ile bu yüzyılın sonundaki küresel sıcaklık artışının, sanayileşme öncesi dönemin en fazla 2 derece üstünde olması hatta 1.5 derece ile sınırlandırılması için çaba sarf edilmesi yönünde mutabakata varıldı. Tüm bu anlaşmaların odak noktası her geçen yıl artan CO2 salınımını azaltmaktır. Bu amacı gerçekleştirebilmek adına yenilenebilir enerji yatırımlarından enerji verimli cihazların kullanılmasına kadar geniş bir yelpazede çözüm yolları mevcuttur. Bu yazıda, ilgili yöntemlerden biri olan karbon emisyon bedeli uygulamalarından bahsedilecektir.

Karbon salınımına vergi koyma fikri 1990 yılında Finlandiya ve Polonya’daki uygulamalarla başlamış olsa da, 1997 yılında imzalanan ancak 2005’te yürürlüğe giren Kyoto Protokolü ile hız kazanmıştır. Protokolde, seragazı salınımını azaltmak için ülkelere/şirketlere bir emisyon üst sınırı koyan ve sınırın altında kalanlarla üstünde olanlara ticaretini yapabileceği karbon kredileri  sağlayan cap-and-trade yöntemine zemin hazırlanmıştır. Her ne kadar o zamanlar bu sistemin global olmasına niyetlenilmişse de bu gerçekleşmemiş, ancak yine de karbon piyasalarının ortaya çıkması sağlanmıştır. Kyoto Protokolü gereğince iki farklı piyasa oluşmuştur[1]:

1. Zorunlu Karbon Piyasaları: Protokolün bağlayıcı olduğu ülkelerde tanımlanan limitlere uyulması için katılımcılara 3 farklı esneklik mekanizması sağlanır.

a) Ortak Uygulama: Sera gazı salınımını azaltan projelere ‘Salım Azaltma Kredisi’ sağlanır ve kazanılan bu krediler toplam hedeften düşülür.

b) Temiz Kalkınma Mekanizması: Sera gazı salınımlarının azaltılmasına katkı sağlamak amacıyla katılımcılar, belirli ülkelerde gerçekleştirdikleri projeler ile ‘Sertifikalandırılmış Salım Azaltım Kredisi’ kazanır.

c) Salım Ticareti: Katılımcı ülkeler taahhüt edilen limitleri aştığı takdirde limitlerin altında kalan belirli ülkelerden salım kredisi satın alabilirler.

2. Gönüllü Karbon Piyasası: Hukuki bağlayıcılığı olmayan ve bireylerin, kurum ve kuruluşların, sivil toplum örgütü gibi organizasyonların faaliyetleri sonucu oluşan sera gazını gönüllü olarak azaltmaya yönelik karbon kredilerinin ticaretinin yapılabileceği pazardır. Türkiye bu piyasa katılımcıları arasındadır.

Temel olarak karbon emisyonları faturalandırılırken iki yöntemden yararlanılır:

1. Emisyon üst sınırı ve ticareti: Her bir katılımcı ülkenin taahhüt ettiği karbon emisyon limitleri vardır. Yıl sonunda bu limiti aşan ülkeler, aştığı miktar kadar karbon kredisini limitin altında kalan ülkelerden satın almak zorundadır. Böylece emisyon azaltıcı projeler desteklenir ve maddi olarak teşvik edilir.

2. Karbon vergisi: Kullanılan fosil yakıtın karbon içeriğine göre ton başına direk olarak ödenen vergidir. Uygulaması en kolay yöntemlerden biridir.

Dünya genelinde uygulanan karbon emisyon fiyatları ton başına 1$’dan 137$’a kadar değişmektedir. Karbona fatura çıkaran ülkelerin 3/4’ünde fiyatlar 10$’ın altında olmasına rağmen Birleşmiş Milletler COP21 hedeflerine ulaşabilmek için 2020 yılına kadar fiyatların minimum 100$ olması gerektiğini belirtmiştir. 2016 yılında 50 milyar $’lık hacmi olan karbon piyasalarının 2017 yılında Çin’in dahil olmasıyla birlikte 100 milyar $’a ulaşması beklenmektedir. Aşağıdaki grafikler karbon emisyon bedeli uygulayan ülkeleri ve ton başına ödenmesi gereken miktarları göstermektedir [2].

Summary Map[2]

Initiatives[2]

Price Map[2]

KAYNAK:

[1] “Emisyon Ticareti, ” Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü, [Online]. Available: http://www.eie.gov.tr/iklim_deg/emisyon_ticareti.aspx, 13 May. 2016

[2] “World Bank Group; ECOFYS. 2016. Carbon Pricing Watch 2016. Washington, DC: World Bank. © World Bank. https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/24288 License: CC BY 3.0 IGO.”

 

Bu yazı Küresel Isınma & İklim Değişikliği kategorisine gönderilmiş ve , , , ile etiketlenmiş. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir